در جهان امروزی، تلاش برای دستیابی به کیفیت روزبه‌روز افزایش یافته است و در این میان، کیفیت جوش بخش مهمی از این تلاش را به خود اختصاص داده است. دستیابی به محصول باکیفیت به عوامل مختلفی از جمله مسائل اقتصادی، ایمنی، قوانین حاکمیتی، رقابت در بازارهای جهانی و استفاده کمتر از طراحی محافظه‌کارانه وابسته است.
در این میان، اگرچه بازرس جوش مستقیماً مسئول تولید یک جوش باکیفیت نیست، اما بازرسی جوش می‌تواند نقش مهمی در موفقیت برنامه‌های کنترل کیفیت جوش ایفا کند.
در واقع، افراد متعددی در کیفیت یک محصول جوشکاری‌شده تأثیرگذار هستند، اما بازرس جوش در فرآیند بازرسی جوش نقش مهمی دارد. بازرس جوش برای انجام مؤثر بازرسی جوش باید دانش و مهارت‌های زیادی داشته باشد؛ زیرا بازرسی جوش مستلزم چیزی بیش از یک نگاه سطحی به جوش است.
نکته حائز اهمیت این است که بررسی جوش تکمیل‌شده توسط بازرس جوش به‌تنهایی برای انجام یک بازرسی مؤثر کافی نیست. بخش چهارم استاندارد AWS QC1 عملکردهای مختلف بازرسان جوش را مطرح می‌کند. در یک برنامه کنترل کیفیت موفق، فرآیند بازرسی جوش باید قبل از اجرای اولین قوس جوشکاری آغاز شود؛ بنابراین بازرس جوش باید با جنبه‌های مختلف فرآیند ساخت نیز آشنا باشد.
استاندارد AWS QC1 به منظور تأیید صلاحیت بازرسان جوش تدوین شده است. بازرس جوش قبل از شروع عملیات جوشکاری، نقشه‌ها و استانداردها را برای دستیابی به اطلاعاتی مانند شکل هندسی قطعات، الزامات کیفی مورد نیاز و میزان بازرسی جوش مطالعه می‌کند.
پس از شروع عملیات جوشکاری نیز مراحل مختلف فرآیند را برای اطمینان از عملکرد صحیح بررسی و ارزیابی می‌کند. در صورتی که تمام این مراحل به شکل رضایت‌بخشی انجام شده باشند، نتایج نهایی انواع بازرسی جوش VT، PT، MT و UT نیز رضایت‌بخش خواهد بود.
بر اساس منابع اطلاعاتی مربوط به بازرس جوش تأیید صلاحیت‌شده CWI و استانداردهای انجمن جوش آمریکا، بازرس جوش باید حداقل اطلاعات لازم را در زمینه‌های زیر داشته باشد:
۱. بازرسی جوش و تأیید صلاحیت
۲. ایمنی برای بازرسان جوش
۳. فرآیندهای اتصال و برشکاری فلزات
۴. علائم و نقشه‌خوانی در جوشکاری
۵. اسناد و مدارک مورد نیاز در بازرسی جوش
۶. خواص فلزات و آزمایش‌های مخرب
۷. سیستم‌های اندازه‌گیری متریک در بازرسی جوش
۸. متالورژی جوش برای بازرسی جوش
۹. ناپیوستگی‌های جوش و فلز پایه
۱۰. بازرسی چشمی جوش VT و سایر آزمایش‌های غیرمخرب PT، MT، UT و RT
علاوه بر این، بازرس جوش به منابع اطلاعاتی دیگری نیز نیاز دارد، از جمله:
کد انتخابی مانند AWS D1.1 و API 1104
بازرسی جوش (WI-80)
AWS A1.1، راهنمای سیستم‌های اندازه‌گیری متریک در صنایع جوشکاری
AWS A2.4، استاندارد علائم و نشانه‌ها در جوشکاری، لحیم‌کاری و تست‌های غیرمخرب NDT
AWS A3.0، استاندارد واژه‌ها و علائم جوشکاری
AWS B1.10، راهنمای بازرسی غیرمخرب جوش VT، PT، MT و UT
AWS B1.11، راهنمای بازرسی چشمی جوش VT
ANSI Z49.1، ایمنی در جوشکاری، برشکاری و فرآیندهای وابسته به آن
AWS QC1، استاندارد AWS برای تأیید صلاحیت بازرسان جوش
پیش از پرداختن به موضوعات فنی، بهتر است با بازرس جوش و مسئولیت‌های او آشنا شویم. بازرس جوش کسی است که مسئول تعیین کیفیت جوش مطابق با کد یا استاندارد مربوطه است.
بازرسان جوش با توجه به سازمانی که در آن فعالیت می‌کنند، ممکن است در شرایط و موقعیت‌های مختلفی مشغول به کار باشند. نیروی کار بازرسی ممکن است شامل متخصصان تست‌های مخرب، متخصصان تست‌های غیرمخرب NDT، بازرسان کد، بازرسان نظامی و دولتی، بازرسان کارفرما، بازرسان درون‌سازمانی و سایر افراد باشد.
عملکرد کاری بازرسان جوش را می‌توان به سه گروه کلی تقسیم کرد:
ناظر (OVERSEER)
متخصص (SPECIALIST)
ترکیب ناظر و متخصص
ناظر بازرسی جوش به شخص یا اشخاصی گفته می‌شود که دامنه مهارتی آن‌ها به اندازه‌ای است که می‌توانند کارهای مختلفی را مورد بازرسی قرار دهند. در مقابل، متخصص فردی است که وظیفه ویژه‌ای را در فرآیند بازرسی بر عهده دارد.
متخصص بازرسی جوش ممکن است زیر نظر یک ناظر یا مستقل از وی فعالیت کند. متخصص آزمایش‌های غیرمخرب NDT نمونه‌ای از این دسته از بازرسان است که بازرسی جوش و تست‌های VT، PT، MT و UT را انجام می‌دهد.
این افراد در فرآیند بازرسی جوش مسئولیت‌های محدودی دارند. گاهی اوقات بازرسان هم به عنوان ناظر و هم به عنوان متخصص وظیفه خود را انجام می‌دهند. چنین افرادی ممکن است هم مسئولیت کنترل کیفیت جوش در مراحل مختلف ساخت و هم مسئول انجام آزمایش‌های غیرمخرب NDT را بر عهده داشته باشند.
سازندگان ممکن است تعدادی ناظر استخدام کنند که هر یک مسئولیت بازرسی در زمینه‌ای مشخص را بر عهده داشته باشند. به دلیل تنوع عملکرد بازرسان جوش در سازمان‌های مختلف، به‌طور عمومی از مفهوم بازرسی جوش استفاده می‌شود.
بازرسی جوش در صنایع و پروژه‌های مختلف کاربرد دارد. از جمله مهم‌ترین حوزه‌های کاربرد آن می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
ساخت ساختمان‌ها
بازرسی جوش پل‌ها
صنایع نیروگاهی
مخازن تحت فشار
خطوط لوله
صنایع شیمیایی
صنایع حمل‌ونقل
هواپیماسازی
کشتی‌سازی
خودروسازی
تجهیزات راه‌آهن و خطوط ریلی
در برخی از این صنایع، تضمین کیفیت جوش اهمیت ویژه‌ای دارد. تولید کالاها و تجهیزات مختلف اغلب به الزامات کیفی جوش وابسته است و با توجه به تفاوت‌های موجود میان صنایع، به انواع و درجات مختلفی از بازرسی جوش نیاز است.
یک بازرس جوش برای انجام صحیح وظایف خود باید از دانش، مهارت و ویژگی‌های مختلفی برخوردار باشد. مهم‌ترین خصوصیات بازرس جوش عبارت‌اند از:
۱. اطلاعات فنی مناسب در زمینه بازرسی جوش و تست‌های غیرمخرب NDT
۲. آشنایی کامل با مراحل ساخت و تولید قطعه
۳. آشنایی کامل با فرآیندهای جوشکاری
۴. آشنایی با تجهیزات بازرسی و نحوه استفاده از آن‌ها
۵. آشنایی کامل با مواد مصرفی مورد نیاز
۶. آشنایی و اشراف کامل بر استانداردهای مورد استفاده در پروژه
۷. آشنایی با انواع آزمایش‌های مخرب DT و غیرمخرب NDT
۸. آشنایی با متالورژی جوش
۹. برخورد حرفه‌ای
۱۰. توانایی و شرایط مناسب فیزیکی برای انجام کار
۱۱. مسئولیت‌پذیری
۱۲. داشتن تعادل رفتاری و گفتاری
۱۳. توانایی لازم برای تکمیل و نگهداری گزارش‌ها و سوابق بازرسی جوش
بازرس جوش به عنوان یک شخص ارتباط‌دهنده، ممکن است با کارفرما، مهندسان طراح، سرپرستان تولید، مهندسان جوش، سرپرستان جوشکاری و جوشکاران در ارتباط باشد.
بازرس جوش باید بتواند نظرات خود را با دیگران در میان بگذارد و در عین حال آماده شنیدن نظرات آن‌ها نیز باشد. برای افزایش بازدهی، این ارتباط باید به صورت یک حلقه پیوسته انجام شود. بنابراین، بازرسان باید پذیرای نظرات دیگران نیز باشند و بتوانند ارتباط مؤثری با افراد مرتبط با پروژه برقرار کنند.
API: مؤسسه نفت آمریکا.
API 1104: استاندارد جوشکاری خطوط لوله جهت انتقال مواد نفتی از شهری به شهر دیگر.
ASME: انجمن مهندسان مکانیک آمریکا.
ASNT: انجمن تست‌های غیرمخرب آمریکا.
AWS: انجمن جوشکاری آمریکا.
AWS A3.0: استاندارد واژه‌ها و علائم جوشکاری.
AWS B5.11: استاندارد تأیید صلاحیت مفسران رادیوگرافی.
AWS D1.1: کد ساخت سازه‌های فولادی جوشکاری‌شده.
AWS D1.5: استاندارد ساخت پل‌های فلزی جوشکاری‌شده.
AWS D15.1: استاندارد جوشکاری راه‌آهن و لوکوموتیو.
CAWI: کمک بازرس تأییدشده جوش.
CWI: بازرس تأییدشده جوش.
KASH: مخفف کلمات Knowledge، Attitude، Skills و Habits است که از ویژگی‌های یک بازرس جوش محسوب می‌شوند.
NDE: آزمایش‌های غیرمخرب؛ استفاده از این واژه در استانداردهای ANSI/AWS ترجیح داده شده است.
NDI: بازرسی‌های غیرمخرب.
NDT: تست‌های غیرمخرب.
QC1: استاندارد انجمن جوش آمریکا جهت تأیید صلاحیت بازرسان جوش.
SCW1: بازرس ارشد جوش.
SNT-TC-1A: راهنمای تأیید صلاحیت پرسنل NDT که توسط انجمن آزمایش‌های غیرمخرب آمریکا تهیه شده است.
با توجه به تمامی عوامل محیطی مرتبط با بازرسی چشمی و جوشکاری، ایمنی در بازرسی جوش یکی از حیاتی‌ترین عوامل محسوب می‌شود. با رعایت احتیاط در همه شرایط می‌توان خطرات و ریسک‌های موجود در محیط کار را به حداقل رساند.
جمع‌آوری اطلاعات قبل از انجام کار می‌تواند برای پیدا کردن راهکارهای مناسب جهت جلوگیری از حوادث غیرمترقبه و احتمالی مرتبط با محیط کار بسیار مؤثر باشد.
اطلاعات درباره ماهیت اصلی کار، از قبیل اندازه، شکل، جنس، محل قرار گرفتن بازرس، زمان انجام بازرسی و دسترسی به تمام نقاط قطعه، می‌تواند به بازرس کمک کند تا لوازم و تجهیزات مورد نیاز خود را برای انجام بازرسی در محلی ایمن مشخص و مهیا کند.
بازرسان جوش باید متناسب با محیط و شرایط کاری خود، اطلاعات لازم درباره ایمنی محیط و افراد را داشته باشند. برای این منظور، هنگام شروع به کار در هر محل جدید، لازم است درباره احتمالات و شرایط غیرمعمول محیط کار از مسئول HSE آن سایت اطلاعات لازم دریافت شود و کلیه نکات ایمنی سایت رعایت گردد.
بازرس جوش برای انجام فعالیت‌های بازرسی جوش به مجموعه‌ای از اطلاعات، اسناد و مدارک مرتبط نیاز دارد. اگرچه عملیات بازرسی جوش در صنایع گوناگون از جنبه‌های مختلف دارای اشتراک است، اما هر صنعت الزامات ویژه‌ای دارد که آن را از دیدگاه بازرسی منحصر به فرد می‌کند.
صرفاً توجه به این موضوع که «جوش‌ها باید خوب باشند» برای قضاوت درباره کیفیت جوش کافی نیست. شرایط مواد مورد استفاده در ساخت یک سازه جوشی، تأثیر ویژه‌ای بر کیفیت سازه نهایی دارد.
بازرسان جوش بدون کسب اطلاعات کافی از طراح یا مهندس جوش، قادر به ارزیابی دقیق سازه‌های جوشی نیستند. همچنین در هر پروژه صنعتی، بازرسان جوش باید از زمان و چگونگی انجام بازرسی جوش آگاه باشند.
برای پاسخ به نیازهای مذکور، اسناد و مدارک متنوعی در اختیار طراح، مهندس جوش و بازرس جوش قرار می‌گیرد که مطابق با آن‌ها دستورالعمل، محل و زمان بازرسی جوش مشخص می‌شود.
بسیاری از این اسناد، خود دارای محدوده پذیرش هستند. تعدادی از اسنادی که در ارتباط با فعالیت بازرسی جوش مورد استفاده قرار می‌گیرند عبارت‌اند از:
نقشه‌ها
کدها
استانداردها
مشخصات فنی (Specification)
اسناد مربوط به قرارداد
اسناد مربوط به قرارداد نیز اهمیت ویژه‌ای دارند؛ زیرا نوع استاندارد یا کد مورد استفاده در پروژه در قرارداد مشخص می‌شود.
مطالعه دقیق و کامل اسناد مذکور توسط بازرس جوش، پیش از شروع کار بازرسی جوش، بسیار ضروری است؛ زیرا اطلاعات جامعی درباره الزامات و ابعاد بازرسی در اختیار وی قرار می‌دهد.
مهم‌ترین اطلاعات مورد نیاز عبارت‌اند از:
سایز و شکل هندسی قطعه
جنس فلز پایه و فلز پرکننده
جزئیات فرآیند ساخت محصول
فرآیند جوشکاری
آزمایش‌های غیرمخرب مورد استفاده
میزان یا درصد بازرسی
محدوده پذیرش عیوب
الزامات تأیید صلاحیت پرسنل، شامل جوشکار و بازرس
دستورالعمل جوشکاری و تأیید آن
الزامات کنترل مواد
نقشه‌ها توضیح گرافیکی قطعه یا سازه به همراه جزئیات آن هستند. ابعاد قطعات، تلرانس‌ها، یادداشت‌ها و جزئیات جوش باید توسط بازرس جوش از روی نقشه‌ها بررسی شوند.
نقشه‌ها اطلاعات مناسبی درباره سایز و شکل هندسی و همچنین نحوه مونتاژ قطعات در اختیار بازرس جوش قرار می‌دهند.
ابعاد مشخص‌شده در نقشه معمولاً دو وظیفه اصلی دارند:
مشخص کردن ابعاد مورد نیاز جهت ساخت قطعات
تعیین محل قرارگیری هر یک از اجزا
ابعاد به روش‌های مختلفی روی نقشه‌ها مشخص می‌شوند. شکل و سایز قطعه نیز بر نحوه اندازه‌گیری آن روی نقشه تأثیر دارد.
در سیستم‌های آمریکایی، اندازه‌ها بر حسب اینچ و در سیستم بین‌المللی اندازه‌گیری (SI)، به صورت متریک مطرح می‌شوند.
به همین دلیل، بسیاری از شرکت‌هایی که گستره فعالیت بین‌المللی دارند، اندازه‌ها را با هر دو سیستم اینچ و متریک در نقشه‌ها مشخص می‌کنند. در این نقشه‌ها معمولاً ابتدا ابعاد بر حسب اینچ و سپس مقدار متریک داخل پرانتز مشخص می‌شود.
بازرس جوش باید قبل از شروع عملیات بازرسی جوش از تمامی اسناد و اطلاعات فوق آگاهی داشته باشد. پیش از جوشکاری، بازرس جوش باید دستورالعمل‌های جوشکاری را مرور و بازبینی کند تا از تمام متغیرهای جوشکاری از قبیل فلز پایه، الکترود، طرح اتصال، ضخامت، فرآیند جوشکاری، وضعیت جوشکاری و سایر پارامترها اطلاع کسب کند.
الزامات تست‌های غیرمخرب، از قبیل نوع تست جوش، دستورالعمل تست، محل و مقدار تست و محدوده پذیرش عیوب، باید در دستورالعمل‌های NDT مشخص شده باشند. این دستورالعمل‌ها همچنین باید حاوی جزئیات انجام بازرسی چشمی جوش VT باشند.
هر بازرس جوش باید تمامی اسناد و مدارک مرتبط با جوش در پروژه را مطالعه و مرور کند. مهم‌ترین این اسناد شامل کدها، استانداردها، نقشه‌ها و مشخصات فنی هستند.
این موضوع به این معنا نیست که بازرس جوش موظف است تمام این اطلاعات را به خاطر بسپارد؛ بلکه باید به اندازه کافی با این اطلاعات آشنا باشد و بتواند هنگام نیاز، به سرعت به اطلاعات مورد نظر دسترسی پیدا کند.
تعدادی از سازمان‌های مهم که کد، استاندارد و مشخصات فنی مرتبط با این حوزه را تدوین می‌کنند عبارت‌اند از:
انجمن جوشکاری آمریکا (AWS)
انجمن مهندسان مکانیک آمریکا (ASME)
مؤسسه ملی استاندارد آمریکا (ANSI)
مؤسسه نفت آمریکا (API)
سازمان کشتیرانی آمریکا (ABS)
وزارت حمل‌ونقل آمریکا (DOT)
(1 votes, average: 5,00 out of 5)
Loading...
